Đi xe máy trời mưa có an toàn không?
Có thể an toàn, nếu bạn chạy cho phù hợp với độ bám kém hơn. Mặt đường ướt làm lốp bám đường kém hơn, nên bạn cần quãng đường dài hơn để dừng, và mặt đường trơn nhất là ngay sau khi trời bắt đầu mưa, trước khi lớp dầu trên mặt đường bị nước cuốn sang hai bên.
Sấm sét là ngoại lệ. Cơ quan Khí tượng Quốc gia Hoa Kỳ (NWS) nói rằng khi có dông quanh bạn thì không có chỗ nào ngoài trời là an toàn. Theo quy tắc đó, người ngồi trên xe máy là đang ở ngoài trời.
Khả năng cao trời sẽ mưa mà bạn vẫn đang phân vân có nên đi không? Danh sách kiểm tra thời tiết để quyết định hôm nay có nên đi xe lần lượt đi qua những giờ bạn chạy, xác suất và lượng mưa, và khi nào nên rút ngắn, chờ hay hoãn.
Biết khi nào mưa tới trước khi lên đường.
Thẻ thời tiết của Roveri đánh dấu những giờ sắp có mưa ở nơi bạn đang ở, và báo cho bạn khi mưa đến sau một đợt khô. “Đi đâu bây giờ”, một phần của Roveri Pro, đánh giá theo từng giờ các nơi quanh bạn, để bạn thấy nơi nào vẫn khô ráo.
Chạy xe trên đường ướt
Cách chạy, chỗ nào trên đường trơn nhất, và khi nào nên dừng.
Cách đi xe máy dưới mưa
Cuốn Motorcycle Operator Manual (sổ tay người lái mô tô) của Motorcycle Safety Foundation (MSF), ban đầu được soạn theo hợp đồng với NHTSA, cơ quan an toàn giao thông đường bộ Hoa Kỳ, tóm gọn việc chạy xe trên đường ướt thành vài thói quen:
- Giảm tốc trước chỗ trơn, không phải khi đang ở trên đó. Xe của bạn cần quãng đường dài hơn để dừng, và sổ tay đặc biệt nhấn mạnh việc giảm tốc trước khi vào những khúc cua ướt.
- Giữ khoảng cách xa hơn. Khoảng cách tối thiểu thông thường trong sổ tay là hai giây sau xe phía trước; trên đường trơn, sổ tay khuyên nới ra ba giây hoặc hơn.
- Chạy thật êm. Bất kỳ thay đổi đột ngột nào về tốc độ hay hướng đi cũng có thể làm xe trượt, nên hãy tăng ga, sang số, vào cua và phanh nhẹ nhàng hết mức có thể.
- Dùng cả hai phanh. Phanh trước vẫn có tác dụng trên mặt đường trơn. Hãy bóp tay phanh từ từ để bánh trước không bị khóa cứng.
Chỗ nào trên đường trơn nhất
- Cơn mưa đầu tiên. Sổ tay cho rằng mặt đường ướt trơn nhất ngay sau khi trời bắt đầu mưa, trước khi lớp dầu trên mặt đường bị cuốn sang lề. Sổ tay không đưa ra con số thời gian nào, và Roveri cũng vậy.
- Sơn và kim loại. Vạch kẻ đường, tấm thép và nắp hố ga bám đường kém, nhất là khi ướt. Highway Code của Anh nhắc các tài xế khác rằng người đi xe máy có thể phải đột ngột tránh nắp cống và những vệt dầu hay vũng ướt. Bộ quy tắc này cũng yêu cầu mọi người tham gia giao thông, nhất là người đi xe máy, đặc biệt cẩn thận gần đường ray xe điện, nhất là khi ray ướt.
- Giữa làn đường. Dầu nhỏ giọt từ ô tô đọng lại ở đó, và sổ tay nói chỗ này có thể nguy hiểm khi ướt. Khi trời bắt đầu mưa, sổ tay khuyên chạy theo vệt bánh xe của các xe phía trước.
- Lá cây và vết dầu. Ngay sau khi cảnh báo về băng trên cầu và ở những chỗ khuất nắng, sổ tay nói mặt đường ướt và lá ướt cũng “trơn không kém”. Một vết dầu ngay chỗ bạn chống chân khi dừng cũng có thể làm bạn trượt và ngã.
- Mặt đường xẻ rãnh và mặt cầu bằng lưới sắt. Chúng có thể làm xe lắc qua lắc lại. Sổ tay nói cảm giác đó nhìn chung không nguy hiểm: hãy thả lỏng, giữ tốc độ đều và chạy thẳng qua.
Mặt đường cũng không khô đều: sổ tay lưu ý rằng có đoạn khô nhanh hơn những đoạn khác.
Nhìn rõ và được nhìn thấy
Như Quy tắc 227 của Highway Code nói, mưa và nước bắn lên từ các xe khác khiến bạn vừa khó nhìn, vừa khó được nhìn thấy. Kính chắn mặt giữ cho mưa không tạt vào mặt, và sổ tay yêu cầu kính bảo vệ mắt không bị trầy xước và phải thông khí để giảm mờ hơi. Hãy kiểm tra kính mũ có sạch không trước khi xuất phát. Để được nhìn thấy, sổ tay cho rằng lựa chọn tốt nhất là áo khoác màu cam, đỏ, vàng hoặc xanh lá tươi, cùng quần áo màu sáng có phản quang.
Giữ ấm và giữ khô
Bị ướt không chỉ khó chịu. Sổ tay nói thẳng: bạn không thể điều khiển xe tốt khi người đã tê cóng, và gió, lạnh, mưa khiến bạn mệt rất nhanh. Khi trời lạnh hoặc ướt, quần áo phải giữ cho bạn ấm và khô, và sổ tay khuyên dùng bộ áo mưa thiết kế cho người đi xe máy, loại không bị rách toạc hay phồng lên khi chạy nhanh.
Lạnh không nhất thiết phải là dưới 0 độ. CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) lưu ý rằng hạ thân nhiệt có thể xảy ra ngay cả trên 4,4°C khi một người bị lạnh vì mưa hoặc mồ hôi. Đồ bảo hộ ướt cộng với gió khi chạy xe làm bạn lạnh nhanh hơn nhiều, nên hãy xem bảng nhiệt độ cảm nhận khi đi xe máy trong bài hướng dẫn bao nhiêu độ là quá lạnh để đi xe.
Nước đọng và dông
Nước đọng. Khi lốp chạy trên một lớp nước thay vì trên mặt đường, khả năng lái và phanh giảm mạnh. Hãng lốp Bridgestone liệt kê tốc độ, độ sâu gai lốp và độ sâu của nước trong số các yếu tố, dù trang đó viết cho ô tô. Highway Code nói rằng nếu tay lái bỗng không còn phản hồi, có lẽ nước đang nâng lốp khỏi mặt đường, nên hãy nhả ga và giảm tốc từ từ. Đường ngập là chuyện khác: Cơ quan Khí tượng Quốc gia Hoa Kỳ nói rằng dòng nước chảy xiết sâu 6 inch (15 cm) đã có thể làm một người lớn ngã, và chạy xe vào vùng nước ngập không bao giờ an toàn.
Dông. Quy tắc của Cơ quan Khí tượng Quốc gia Hoa Kỳ là “When Thunder Roars, Go Indoors” (sấm nổi thì vào nhà): nếu bạn nghe được tiếng sấm, bạn đang ở trong tầm sét đánh, và không có chỗ nào ngoài trời là an toàn. Nơi trú an toàn theo họ là một tòa nhà kiên cố, hoặc một chiếc xe kín có mui kim loại và đóng kín cửa kính, và họ nói thêm rằng lốp cao su không bảo vệ được bạn. Xe máy không thuộc loại nơi trú nào trong hai loại đó. Từ đó, lời khuyên của Roveri là: khi sấm bắt đầu nổi, hãy rời khỏi đường và chờ dưới một mái che. NWS khuyên ở trong nhà ít nhất 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng.
Ở Việt Nam, tin cảnh báo dông, lốc, sét có thể chỉ áp dụng cho vài giờ tới tại một số phường, xã. Nếu tin cảnh báo rơi vào khung giờ bạn đi, hãy chờ cơn dông qua hoặc hoãn chuyến đi.
Tin cảnh báo mưa lớn. Ở Việt Nam, Quyết định 18/2021/QĐ-TTg định nghĩa mưa lớn là mưa “với tổng lượng mưa đạt trên 50 mm trong 24 giờ”; trên 100 mm trong 24 giờ là mưa rất to. Tin cảnh báo mưa lớn thường kèm lời cảnh báo lũ quét và sạt lở đất trên sườn dốc. Nếu có tin cảnh báo mưa lớn cho vùng đồi núi bạn sẽ đi qua, hãy hoãn chuyến đi. Ở những nơi khác, hãy đọc kỹ tin rồi tiếp tục với danh sách kiểm tra trước khi xuất phát. Ngưỡng để phát tin cảnh báo là để cảnh báo cộng đồng, không phải giới hạn khi đi xe máy, và không có tin cảnh báo cũng không làm mặt đường ướt bớt trơn.
Tai nạn khi trời mưa phổ biến đến đâu?
Roveri không tìm thấy số liệu đã công bố nào về tỷ lệ tai nạn xe máy xảy ra khi trời mưa mà có thể kiểm chứng. Với mọi loại xe trên đường Hoa Kỳ, Cục Quản lý Đường bộ Liên bang Hoa Kỳ (FHWA) thống kê khoảng 745.000 vụ tai nạn liên quan đến thời tiết mỗi năm, khoảng 12% tổng số vụ, theo số liệu NHTSA tính trung bình từ 2019 đến 2023. Hơn 77% trong số đó xảy ra khi trời mưa hoặc mưa phùn, và tai nạn khi trời mưa làm khoảng 2.810 người thiệt mạng mỗi năm. Nói cách khác, phần lớn tai nạn liên quan đến thời tiết xảy ra khi trời mưa.
Những chuyến đi dưới mưa trong Roveri
Roveri ghi chuyến đi trong lúc điện thoại vẫn nằm trong túi bạn. Khi chuyến đi kết thúc, Roveri lấy dữ liệu thời tiết từ Apple WeatherKit tại tối đa 8 điểm dọc lộ trình và lưu cùng chuyến đi. Nếu từ 15% số điểm đó trở lên có mưa, chuyến đi được xếp là chuyến đi dưới mưa. Phần thống kê đếm xem bao nhiêu chuyến của bạn là đi dưới mưa. Trước khi bạn lên đường, nếu mưa sắp đến sau ít nhất 24 giờ khô ráo, thẻ thời tiết ở tab “Trang chủ” sẽ hiện “Cơn mưa đầu sau đợt khô — dầu nổi lên, độ bám có thể giảm”. Tất cả những điều này đều miễn phí. Roveri Pro thêm quãng đường bạn đã chạy dưới mưa, và “Đi đâu bây giờ”, tính năng đánh giá các giờ ở quanh bạn và đánh dấu một giờ là không nên đi khi xác suất mưa từ 40% trở lên, hoặc khi dự báo mưa từ 0,5 mm mỗi giờ trở lên.
Mưa hay nắng, chuyến đi vẫn được giữ lại.
Roveri ghi lại chuyến đi của bạn và thời tiết dọc đường.
Câu hỏi thường gặp
Đi xe máy dưới trời mưa có an toàn không?
Đi xe máy dưới mưa có thể an toàn, nếu bạn chạy cho phù hợp với độ bám kém hơn. Mặt đường ướt làm lốp bám kém hơn, nên hãy giảm tốc trước những mặt đường trơn và khúc cua ướt, giữ khoảng cách ba giây hoặc hơn với xe phía trước, phanh và đánh lái thật êm. Highway Code của Anh nói quãng đường dừng xe trên đường ướt dài ít nhất gấp đôi.
Khi trời mưa, lúc nào mặt đường trơn nhất?
Mặt đường trơn nhất ngay sau khi trời bắt đầu mưa, trước khi lớp dầu trên mặt đường bị cuốn sang lề, theo Motorcycle Operator Manual của Motorcycle Safety Foundation. Vạch kẻ đường, tấm thép, nắp hố ga và phần giữa làn đọng dầu còn trơn hơn khi ướt.
Trời mưa có nên dùng phanh trước không?
Có, trời mưa vẫn nên dùng phanh trước. Motorcycle Operator Manual nói phanh trước vẫn có tác dụng trên mặt đường trơn, và khuyên dùng cả hai phanh, bóp tay phanh trước từ từ để bánh xe không bị khóa cứng.
Có thể đi xe máy khi trời đang dông không?
Cơ quan Khí tượng Quốc gia Hoa Kỳ (NWS) nói rằng khi có dông quanh bạn thì không có chỗ nào ngoài trời là an toàn, và chỉ một tòa nhà kiên cố hoặc một chiếc xe kín có mui kim loại mới được tính là nơi trú. Theo quy tắc đó, trên xe máy là bạn đang ở ngoài trời, nên lời khuyên của Roveri là rời khỏi đường và chờ ít nhất 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng.
Roveri chạy trên iPhone (iOS 18.6 trở lên) và tải về miễn phí. Ghi chuyến đi cùng thời tiết của chuyến đi là miễn phí; “Đi đâu bây giờ”, với mưa được vẽ theo từng giờ, và chi tiết quãng đường dưới mưa thuộc Roveri Pro (đăng ký tùy chọn, có dùng thử miễn phí). Xem bản thông tin đầy đủ, được kiểm chứng với mã nguồn, trên trang báo chí của Roveri, hoặc tải Roveri trên App Store.